06-27 05 74 64 sacha@sachageerlings.nl

Verschillende soorten faalangst kunnen een rol spelen bij studiestress. Angst kan veel spanningen opleveren. Zeker als de angst gepaard gaat met onvermijdelijke studie-onderdelen, dan kan dit zeer belastend zijn.

Er kan op verschillende manier worden gekeken naar oorzaken van faalangst.

Allereerst is het goed om na te gaan of de taak of opdracht waar faalangst bij speelt daadwerkelijk haalbaar is. Als dat niet zo is, dan is het van belang om aan die vaardigheidsontwikkeling te werken. Faalangst is dan gebaseerd op het daadwerkelijk moeilijk haalbaar zijn van de taak.

Het is ook mogelijk dat de vaardigheden er wel zijn, maar in een prestatiesituatie niet (optimaal) kunnen worden aangesproken. Dat kan bijvoorbeeld spelen bij negatieve ervaringen rondom prestatiesituaties:  er kan een patroon ontstaan waarbij de situatie zoveel spanningen oproept, dat er geen ruimte meer is de vaardigheden nog aan te spreken.

Maar zelfs als taken of opdrachten haalbaar zijn, en je goede prestaties behaalt, kun je geplaagd worden door faalangst. Het hoeft dus niet zo te zijn dat mensen die last hebben van faalangst altijd laag presteren. Het is zelfs mogelijk dat er zeer goed wordt gepresteerd en het lijden dat ermee gepaard gaat niet wordt opgemerkt.

Een behoefte aan goedkeuring of waardering kan ten grondslag liggen aan een angst om onderuit te gaan: er is dan een angst dat ‘falen’ leidt tot afkeuring van anderen. Het kan zowel gaan om angst voor openlijke kritiek of andere tekenen van afkeuring, of minder grijpbare zaken zoals een verlies van aanzien, of dat anderen een lichte teleurstelling over jou voelen. Als je last van dit type faalangst hebt, zul je waarschijnlijk situaties proberen te vermijden als je er niet zeker van bent dat alles succesvol zal verlopen. Het kan gaan om het vermijden van opdrachten, vakken of zelfs studies waar je twijfels hebt over jouw slagingskans. Dit type faalangst kan dus heel ingrijpend zijn en grote gevolgen hebben voor je (studie)loopbaan.

Faalangst kan ook te maken hebben met een angst voor afkeuring door jezelf. Als je zelfwaardering nauw verbonden is aan het leveren van (zeer) hoge prestaties, of als je je sterk identificeert met je studie(gebied), zou een minder goede prestatie kunnen leiden tot minder zelfwaardering.

Als je  er zeker van bent dat je een taak goed kunt volbrengen, of als je het niet belangrijk vindt wat het eindresultaat wordt, zal er weinig grond voor faalangst zijn. Als er daarentegen veel afhangt van het goed volbrengen van een taak, én je er niet zeker van bent dat je die taak ook tot een goed einde brengt, dan kan er grond zijn voor faalangst. Het ‘falen’ is dan immers erg, én er bestaat ook enige kans op. Althans: in jouw perceptie. Want het kan zijn dat je denkt dat de kans op het goed volbrengen laag is, terwijl de opdracht of het tentamen wel goed haalbaar voor je is. 

Als je gericht bent op dingen leren en je kennis en vaardigheden ontwikkelen, en minder gericht bent op het leveren van een goede prestatie of het vermijden van een slechte prestatie, zul je minder last van faalangst hebben. Het gaat je dan immers niet om de prestatie, maar om de vooruitgang.

Het ‘falen’ wat je vreest, kan verbonden zijn aan objectief te bepalen negatieve consequenties. Bijvoorbeeld: het zakken voor een tentamen waardoor je een negatief bindend studieadvies krijgt, of waardoor je niet verder kunt vanwege de harde knip tussen bachelor en master. Het ‘falen’ wat je vreest kan echter ook iets zijn wat voor veel mensen onterecht wordt gevonden. Bijvoorbeeld als je bang bent voor de mogelijkheid dat je niet goed uit je woorden komt bij een presentatie of als je het erg vindt om bent een lager cijfer dan een 8 te halen. Het kan het extra zwaar maken als je last hebt van faalangst, en de mensen om je heen daar moeilijk begrip voor kunnen hebben. Goedbedoelende relativerende woorden van je omgeving kunnen het effect hebben dat jij je niet erkend voelt in jouw angst, en helpen waarschijnlijk niet om de angst minder sterk te voelen.

Als je merkt dat je last hebt van faalangst en dat dit ingrijpende effecten heeft op jouw studieprestaties of jouw welbevinden, dan kun je daar hulp voor zoeken. Het is goed om eerst een goed inzicht te krijgen in hoe de faalangst bij jou is ontstaan en hoe deze verder is ontwikkeld, en welke factoren daarbij een rol spelen. Afhankelijk van wat de achtergronden zijn van de faalangst, kun je die op verschillende manieren aanpakken. Dat varieert van je ‘belemmerende overtuigingen’ onder de loep nemen, tot gedragstherapeutische stappen (bijvoorbeeld in kleine stapjes wennen aan een situatie waar je angst bij voelt, bijvoorbeeld bij tentamenangst of spreekangst, gecombineerd met ontspanningsoefeningen), tot de benadering waarbij er anders gekeken wordt naar jouw angsten, zodat de angst minder bepalend is voor jouw handelen en je focus meer komt je liggen op wat je nastreeft in plaats van wat je vreest.